Rak szyjki macicy jest nowotworem złośliwym rozwijającym się z nabłonka pokrywającego szyjkę lub kanał szyjki macicy . Na świecie w ciągu roku rozpoznaje się 500 000 przypadków raka, a ponad połowa chorych umiera. W Polsce rak szyjki macicy jest drugim co do częstości występowania nowotworem narządów płciowych u Kobiet do 45 roku życia. Co roku około 3500 Polek dowiaduje się, że ma raka szyjki macicy, a połowa z nich umiera, bo zgłosiła się do lekarza zbyt późno. Oznacza to, że z dziesięciu Kobiet, u których codziennie wykrywa się w Polsce ten nowotwór, pięć umiera.
Na raka szyjki macicy chorują kobiety młodsze niż na pozostałe nowotwory narządów płciowych. Zachorowalność wzrasta począwszy od 25 - 29 roku życia. Następnie liczba chorych gwałtownie rośnie, osiągając szczyt w grupie pacjentek między 45 a 49 rokiem życia. Niestety, w Polsce systematycznie wzrasta umieralność młodych kobiet z powodu tego nowotworu.
Tendencje spadkowe zachorowalności oraz niską umieralność w krajach rozwiniętych wiąże się z wdrożeniem powszechnej i ciągłej profilaktyki oraz z lepszym dostępem do systemu opieki zdrowotnej. Dlatego kobiety, dzięki regularnym badaniom cytologicznym, mogą zmienić te zatrważające statystyki.
Czynniki ryzyka
Rak szyjki macicy może dotknąć panie bez względu wiek. Zachorować może każda kobieta. Są jednak czynniki, które mogą mieć znaczący wpływ na powstanie i rozwój choroby:
-
zakażenie wirusem HPV 16 , 18 , 31 , 33 , 35
-
zakażenie pochwy wirusem HSV – 2
-
zakażenia patogenami innymi (chlamydie, CMV, EBV, przewlekłe infekcje bakteryjne)
-
palenie papierosów
-
doustne środki antykoncepcyjne
-
promiskuityzm
-
immunosupresja
-
wielorodność ( szczególnie wczesna )
Na czym polega cytologia?
Badanie cytologiczne pozwala na wczesne rozpoznanie stanu przedrakowego szyjki macicy. Polega ono na mikroskopowej ocenie rozmazu pobranego z tarczy i kanału szyjki macicy. Badanie jest bezbolesne. Lekarz ginekolog lub pielęgniarka stosując specjalną szczoteczkę lub szpatułkę delikatnie pobierają warstwę komórek z powierzchni szyjki macicy. Komórki te są następnie badane pod mikroskopem pod kątem ewentualnych nieprawidłowości.
Wyniki badania cytologicznego ocenia się według zalecanego obecnie systemu klasyfikacji Bethesda lub w pięciostopniowej skali wg Papanicolau
-
System Bethesda określa:
- czy wymaz zawiera materiał odpowiedni do oceny
- ogólne stwierdzenie czy obraz cytologiczny jest prawidłowy czy nie
- dokładny opis zmian zgodny z obowiązującą terminologią.
Zmiany ASCUS, LSIL, HSIL wymagają dalszej diagnostyki.
-
Obrazy cytologiczne w/g Papanicolaou
|
GRUPA
|
Obraz mikroskopowy
|
Postępowanie
|
|
I
|
Prawidłowe komórki powierzchniowe i pośrednie pochodzące z nabłonka wielowarstwowego płaskiego, obecne lub nieobecne leukocyty
|
Kontrola za 2 – 3 lata
|
|
II
|
Prawidłowe komórki powierzchniowe i pośrednie pochodzące z nabłonka wielowarstwowego płaskiego, obecne komórki endometrialne, histiocyty, bekterie, leukocyty
|
Kontrola za 2 – 3 lata
|
|
III
|
Komórki ze wszystkich warstw nabłonka wielowarstwowego, obok powyższych obecne komórki zmienione zapalnie, komórki dysplastyczne
|
Leczenie / Kontrola po leczeniu
|
|
IV
|
Komórki dysplastyczne, nieliczne komórki nowotworowe
|
Leczenie
|
|
V
|
Liczne komórki nowotworowe
|
Leczenie
|
Kto powinien skorzystać z badań?
|
Program jest przeznaczony dla Kobiet w wieku 25-59 lat (zgodnie z orcznikiem), które w ciągu ostatnich 3 lat nie wykonywały badania cytologicznego. Badanie można wykonać w każdym gabinecie ginekologicznym, który ma podpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia.
Badania są bezpłatne i nie wymagają skierowania. Panie z określonej grupy wiekowej zgłaszają się do jednej z wybranych placówek (lista poniżej).
|
Program składa się z trzech etapów
I, II Etap podstawowy
Podczas wizyty u ginekologa lekarz lub położna pobierają materiał do badania, który zostanie wysłany do oceny mikroskopowej. W zależności od wyników, lekarz podejmie decyzję o dalszym działaniu.
Może to być:
- zalecenie ponownego zgłoszenia się na badanie po trzech latach, jeśli wynik jest prawidłowy i brak czynników ryzyka
- zalecenie wcześniejszego badania cytologicznego (po 12 miesiącach) w ramach programu
w uzasadnionych przypadkach (dotyczy to przede wszystkim Kobiet zakażonych wirusem HIV, przyjmującym leki immunosupresyjne, lub zakażonym typami wysokiego ryzyka HPV)
w uzasadnionych przypadkach (dotyczy to przede wszystkim Kobiet zakażonych wirusem HIV, przyjmującym leki immunosupresyjne, lub zakażonym typami wysokiego ryzyka HPV)
- skierowanie do odpowiedniej placówki realizującej świadczenia zdrowotne w ramach Etapu pogłębionej diagnostyki programu, jeżeli konieczna jest weryfikacja wstępnego rozpoznania
III Etap pogłębionej diagnostyki
Jeżeli na podstawie badań zostaną wykryte nieprawidłowe zmiany, niezbędny jest etap pogłębionej diagnostyki, który obejmuje:
- badanie kolposkopowe
- w przypadku zaistnienia wskazań do weryfikacji obrazu kolposkopowego - pobranie celowanych wycinków do badania histopatologicznego (biopsja), a następnie:
- ocena histopatologiczna pobranego materiału
Po tych badaniach lekarz postanowi o dalszym leczeniu. Będzie się ono odbywało już poza programem, ale nadal u specjalistów, którzy mają kontrakt z NFZ.
Jak przygotować się do badań?
Optymalnym okresem dla pobrania materiału cytologicznego jest termin pomiędzy 10 a 20 dniem cyklu
-
na minimum dobę przed badaniem należy powstrzymać się od współżycia seksualnego
-
przez kilka dni przed badaniem nie należy stosować leków dopochwowych ani przeprowadzać zabiegów leczniczych na pochwie i szyjce macicy
-
cytologia może być wykonana co najmniej jeden dzień po badaniu ginekologicznym czy USG dopochwowym
-
pobranie wymazu na badanie cytologiczne winno nastąpić min. 2 – 3 dni po zakończeniu krwawienia miesiączkowego
-
badanie we wzierniku powinno wyprzedzać badanie przez pochwę nie - należy pobierać rozmazów bezpośrednio po badaniu ginekologicznym
-
nie wykonuje się badania cytologicznego w czasie trwania czynnej infekcji dróg rodnych z towarzyszącymi jej upławami
KOBIETY, KTÓRE NIE SĄ OBJĘTE PROGRAMEM MOGĄ WYKONAĆ BEZPŁATNE BADANIE CYTOLOGICZNA W RAMACH PORADY U LEKARZA GINEKOLOGA, KTÓRY MA PODPISANA UMOWĘ Z NFZ.
Dodatkowe informacje: infolinia NFZ (pn-pt 8.00-16.00) 12 29 88 219
www.rakszyjkimacicy-profilaktyka.pl
Wykaz placówek realizująch I etap badań
----------------
Ostania aktualizacja: styczeń 2010r.